Lịch Sử Giải Ngoại Hạng Anh
Cập nhật: · Giờ Việt Nam (GMT+7)
Lịch sử Ngoại hạng Anh bắt đầu từ năm 1992, khi các câu lạc bộ hàng đầu nước Anh tách khỏi hệ thống Football League để lập ra giải Premier League và tự quản lý quyền lợi thương mại. Câu hỏi “Premier League thành lập năm nào” vì thế có đáp án ngắn gọn là 1992, mùa giải đầu tiên khởi tranh năm 1992-93. Từ đó đến nay, giải đã trở thành một trong những giải đấu được theo dõi nhiều nhất thế giới.
Bóng đá Anh trước năm 1992: nền móng của Ngoại hạng
Nước Anh được xem là cái nôi của bóng đá hiện đại. Football League được thành lập năm 1888 và là giải vô địch quốc gia chuyên nghiệp đầu tiên trên thế giới. Trong hơn một thế kỷ, hạng đấu cao nhất của nước Anh mang tên First Division, nơi các đội mạnh tranh chức vô địch.
Đến cuối thập niên 1980, bóng đá Anh trải qua giai đoạn khó khăn với sân vận động xuống cấp, các thảm họa an toàn nghiêm trọng và lệnh cấm các CLB Anh tham dự cúp châu Âu. Sau đó, bản báo cáo về an toàn sân bãi dẫn tới việc cải tạo sân thành khán đài toàn chỗ ngồi, tạo điều kiện cho một giai đoạn phát triển mới.
Chính bối cảnh đó, cộng với nhu cầu của các CLB lớn muốn có nguồn thu từ truyền hình lớn hơn, đã mở đường cho sự ra đời của Premier League. Nếu bạn muốn xem giải này hiện hoạt động ra sao, hãy mở trang kết quả Ngoại hạng Anh.
Năm 1992: Premier League ra đời
Tháng 2 năm 1992, các CLB ở First Division chính thức tách ra để lập FA Premier League, dưới sự đồng ý của Liên đoàn Bóng đá Anh. Mùa giải khai mạc 1992-93 có 22 đội tham dự. Trận mở màn gắn liền với bàn thắng đầu tiên của giải do Brian Deane ghi cho Sheffield United, theo ghi nhận phổ biến.
Điểm mới lớn nhất là mô hình tự quản và bán bản quyền truyền hình tập trung. Một hợp đồng truyền hình trả phí giúp các CLB có nguồn thu vượt trội, từ đó có điều kiện đầu tư sân bãi, hạ tầng và nhân sự. Giải vẫn giữ nguyên cơ chế thăng hạng – xuống hạng với các hạng dưới, nên về mặt thể thao thì Premier League vẫn gắn liền với hệ thống bóng đá Anh.
Manchester United giành chức vô địch mùa đầu tiên, mở ra một thời kỳ thống trị kéo dài của họ trong những năm sau đó.
Những thay đổi thể thức quan trọng qua các thập kỷ
Dù khung cơ bản không đổi nhiều, giải đã có vài điều chỉnh đáng nhớ:
- Từ 22 xuống 20 đội: bắt đầu từ mùa 1995-96, giải thu gọn còn 20 CLB. Mỗi đội đá 38 trận, tổng cộng 380 trận mỗi mùa.
- Cách tính điểm: thắng 3 điểm, hòa 1 điểm, thua 0 điểm. Hiệu số bàn thắng bại là tiêu chí phụ đầu tiên khi bằng điểm.
- Xuống hạng: ba đội cuối bảng rời giải sau mỗi mùa, thay bằng đội từ hạng dưới lên.
- Suất dự cúp châu Âu: các vị trí đầu bảng được tham dự Champions League, Europa League hoặc Conference League tùy quy định từng mùa.
- Công nghệ: công nghệ xác định bàn thắng được đưa vào ở giai đoạn sau, và VAR được áp dụng ở các mùa gần đây.
Để hiểu các vùng xếp hạng đó trên bảng, hãy đọc bài cách đọc bảng xếp hạng bóng đá và xem bảng xếp hạng Ngoại hạng Anh.
Các thời kỳ nổi bật của giải đấu
Có thể chia lịch sử Premier League thành vài giai đoạn lớn, mỗi giai đoạn gắn với một kiểu cạnh tranh riêng.
Thập niên 1990: kỷ nguyên Manchester United
Manchester United thống trị với nhiều chức vô địch dưới thời huấn luyện viên Alex Ferguson. Bên cạnh đó, Blackburn Rovers gây bất ngờ khi vô địch mùa 1994-95, chứng minh rằng một CLB nằm ngoài nhóm truyền thống vẫn có thể lên đỉnh.
Đầu những năm 2000: cuộc đối đầu United – Arsenal
Arsenal dưới thời Arsène Wenger cạnh tranh trực tiếp với United. Mùa 2003-04, Arsenal vô địch mà không thua trận nào, thành tích được gọi là “Bất khả chiến bại” (The Invincibles) và gần như không thể lặp lại trong bóng đá hiện đại.
Giữa những năm 2000 đến 2010: Chelsea và tiền đầu tư mới
Chelsea giành chức vô địch Premier League đầu tiên mùa 2004-05, đánh dấu sự xuất hiện của các nguồn đầu tư lớn từ chủ sở hữu mới. Giải ngày càng trở thành sân chơi toàn cầu cả về cầu thủ lẫn huấn luyện viên.
Thập niên 2010: Manchester City, Leicester và Liverpool
Mùa 2011-12, Manchester City vô địch ở phút cuối cùng của mùa giải, một trong những khoảnh khắc đáng nhớ nhất lịch sử giải. Mùa 2015-16, Leicester City tạo ra câu chuyện cổ tích khi lên ngôi dù không nằm trong nhóm ứng viên. Liverpool giành chức vô địch mùa 2019-20, chấm dứt nhiều thập kỷ chờ đợi ở hạng đấu cao nhất.
Những năm gần đây: sự thống trị của nhóm đầu
Trong những mùa gần đây, một số CLB duy trì phong độ rất cao và tạo ra các chuỗi thành tích dài. Chúng tôi không nêu cụ thể từng mùa mới nhất ở đây vì dữ liệu thay đổi từng năm; bạn có thể xem bảng xếp hạng cuối mùa trên trang giải để có thông tin chính xác.
Những CLB gắn liền với Premier League
Qua nhiều mùa giải, một số CLB nổi bật xuất hiện thường xuyên ở nhóm đầu:
- Manchester United: đội thống trị giai đoạn đầu của giải.
- Arsenal: gắn với lối chơi giàu kỹ thuật và mùa giải bất bại 2003-04.
- Chelsea: trỗi dậy mạnh từ giữa những năm 2000.
- Manchester City: nổi lên mạnh mẽ từ thập niên 2010.
- Liverpool: CLB giàu truyền thống tại châu Âu, trở lại ngôi vô địch Anh năm 2020.
Muốn xem kết quả của từng đội, bạn có thể vào kết quả Man United hoặc kết quả Arsenal trên trang. Tổng hợp tất cả các đội nằm ở hub đội bóng.
Bên cạnh nhóm đầu, Premier League còn nổi tiếng vì mức độ khó đoán. Những đội nhỏ hơn có thể gây bất ngờ trước đối thủ mạnh, và cuộc đua trụ hạng thường căng thẳng không kém cuộc đua vô địch.
Toàn cầu hóa: cầu thủ, huấn luyện viên và khán giả
Một trong những đặc điểm lớn nhất của Premier League là tính quốc tế. Giải thu hút cầu thủ và huấn luyện viên từ nhiều châu lục, và đội hình của nhiều CLB gần như là tập hợp của nhiều quốc tịch khác nhau. Điều này tạo ra phong cách thi đấu đa dạng, từ tốc độ cao, pressing tầm cao đến kiểm soát bóng.
Khán giả cũng đã đi rất xa khỏi nước Anh. Giải được phát sóng ở hàng trăm quốc gia, trong đó có Việt Nam, và nhiều người hâm mộ xem trận vào đêm muộn hoặc rạng sáng. Nếu bạn quen xem bóng vào giờ này, đừng quên xem bài quy đổi giờ thi đấu sang giờ Việt Nam để nắm lịch chính xác.
Ngoài sân cỏ, giải còn nổi tiếng vì không khí khán đài, truyền thống ngày Boxing Day và sự gắn kết giữa CLB với cộng đồng địa phương.
Công nghệ và luật chơi thay đổi ra sao?
Theo thời gian, bóng đá Anh áp dụng nhiều công nghệ hỗ trợ trọng tài. Công nghệ xác định bóng đã qua vạch vôi giúp giảm tranh cãi về bàn thắng. Gần đây hơn, VAR được đưa vào để xem xét các tình huống quan trọng như bàn thắng, penalty, thẻ đỏ trực tiếp và nhầm lẫn danh tính. Bạn có thể xem bài VAR là gì để hiểu cách hoạt động.
Về luật, giải áp dụng luật của IFAB như mọi giải khác, nhưng có những quy định riêng về cách tổ chức lịch, xử lý trận hoãn và đăng ký cầu thủ. Hiểu những thay đổi này giúp bạn đánh giá đúng hơn các thành tích của từng thời kỳ.
Dấu ấn của giải với bóng đá Anh và châu Âu
Sự ra đời của Premier League không chỉ làm thay đổi một giải đấu mà còn thay đổi cả cách các CLB vận hành. Nguồn thu từ truyền hình giúp họ đầu tư vào học viện đào tạo trẻ, trung tâm tập luyện, khoa học thể thao và mạng lưới tuyển trạch. Nhiều sân vận động được xây mới hoặc nâng cấp, trở thành điểm đến của du khách.
Trên đấu trường châu Âu, các CLB Anh nhiều lần đi sâu ở Champions League và Europa League, cho thấy chất lượng toàn giải. Ở cấp độ khán giả, giải cũng tạo ra thói quen xem bóng đá cuối tuần của nhiều thế hệ người hâm mộ trên khắp thế giới. Nếu bạn muốn hiểu giải cạnh tranh thế nào với các giải khác, hãy xem trang kết quả La Liga và kết quả Serie A.
Đồng thời, sự giàu có của giải cũng làm dấy lên những cuộc tranh luận về khoảng cách giữa nhóm đầu và các CLB nhỏ, về giá vé, và về quy định tài chính. Đây là những chủ đề vẫn đang được thảo luận, nên chúng tôi chỉ nêu ở mức khái quát.
Giải thưởng và danh hiệu cá nhân của Premier League
Hằng mùa, giải trao một số giải thưởng cá nhân. Quen thuộc nhất là Chiếc giày vàng cho cầu thủ ghi nhiều bàn nhất, và giải dành cho cầu thủ có nhiều pha kiến tạo nhất. Ngoài ra còn các giải về thủ môn giữ sạch lưới nhiều nhất, cầu thủ và huấn luyện viên xuất sắc nhất tháng hoặc mùa.
Về kỷ lục cá nhân, Alan Shearer là người ghi nhiều bàn nhất lịch sử giải với 260 bàn. Bạn có thể xem thêm danh sách các kỷ lục ghi bàn ở bài cầu thủ ghi bàn nhiều nhất lịch sử và số liệu mùa hiện tại trên trang top ghi bàn Ngoại hạng Anh.
Tìm hiểu thêm và theo dõi giải ngày nay
Muốn đọc thông tin chính thức về giải, bạn có thể truy cập trang chủ Premier League. Với dữ liệu hằng ngày, hãy dùng các trang của chúng tôi: kết quả, bảng xếp hạng, lịch thi đấu và top ghi bàn đều cập nhật tự động.
Tóm lại, câu chuyện của giải có thể gói trong vài ý: ra đời năm 1992 với mô hình tự quản; mở rộng thương mại và quốc tế hóa mạnh mẽ; luôn có những cuộc cạnh tranh mới ở mỗi thời kỳ; và liên tục thích nghi với công nghệ cùng luật chơi. Nếu bạn đang tìm hiểu các giải lớn khác, bài các giải bóng đá lớn nhất thế giới là điểm bắt đầu hợp lý.

